header verhalen

 


 

Overzicht verhalen

01- De grafvondst van mijn stamvader Kan Keng Tiong en het fenomeen van Mandarijnen in Nederlands Indië

02- Het massagraf

03- Djakarta, Jalan Teuku Umar 15, het laatste huis van H.H. Kan

04- Het nummer op de gele Universitas Indonesia jacket

05- Het Amateur Orkest van Djakarta

06- Algemeen Vernietigings Corps

07- De Chinese Heren van de Thee

08- De voorouderaltaren van de Kan-Han-Tan clan

09- De Doodskist van overgrootmoeder Thung Leng Nio als voorbeeld van een Traditionele Chinese Kist

10- Tan Goan Piauw en Thung Leng Nio

11- Villa Meiling, te Bandoeng, een historisch gebouw voor Nederlands Indië

12a- Tan Tjoen Lee en Han Tek Nio
12b- Tan Tjoen Lee
12c- Han Tek Nio

13- Kan Keng Tjong overzicht

14- Desiree Tan (Hoei Nio)

15- Bommeltje

16- H.L.L.Kan en de Opium- en Zoutregie in Nederlands Indië

17- Muziek in mijn familie

18- Gedong Dalam - een Paladio Villa in Nederlands Indië

19- De Dood van Ferry Tan en de mislukte doofpotaffaire van s.s. Insulinde

20- De verdwenen Compagnie Seepers van de Stadswacht van Batavia

21- Han Oen Lee en Kan Oe Nio

22- Ganti Nama, de verplichte naamsverandering van Chinese Indonesiers en andere racistische regels in Indonesie

23- Begrafenissen en graven bij de familie Kan-Han-Tan

24- Tan Tjoen Liang de eerste Nederlands Indische Chinese Ingenieur  aan de TH Delft.

25- Ziel tabletten of Altaar tabletten van de Familie

26- Planten en onze familie

 

 

 

26.Planten en onze familie

 

pdf knop

Introductie

Planten hebben op zijn minst bij vijf generaties van mijn familie een belangrijke rol gespeeld:

Zo ondertekende Tan Soeij Tjoe de vader van mijn overgrootvader Tan Goan Piauw tezamen met zijn jongere broer Tan Soeij Tiang het Thee Contract dat tot de oprichting van de fameuze theeonderneming Sinagar in de Preanger gebied zou leiden. Deze theeonderneming kreeg zijn bekendheid door de “Heren van de Thee” van Hella Haase ( zie De Chinese Heren van de Thee op deze site).

Van de vader van mijn grootvader aan moederskant, Tan Goan Piauw, is uit de historische kranten te lezen dat hij zich bezig hield en experimenteerde met speciale gewassen, met name Nieuw Zeelands vlas. Ook is in de historische kranten te lezen dat hij goed bevriend was met de Hortulanus van plantentuin in Buitenzorg de heer Teijsmann ( zie Tan Goan Piauw en Thung Leng Nio op deze site).

De vader van mijn grootvader aan vaderskant en grootmoeder aan moederskant: Han Oen Lee verbouwde op zijn landerijen te Bekasie speciale rijstplanten die hij had geïmporteerd uit de provincie Fukien in China. De specialiteiten van deze rijstplanten zijn naast een grotere rijstkorrel ook een rijkere oogst dan die tot dan toe gebruikelijk was. Daarom maakte hij winst en kon hij zijn landerijen uitbreiden (zie Han Oen Lee en Kan Oe Nio op deze site).

Van de vader van mijn grootmoeder van vaderskant Lie Tjoe Hong zijn 2 verhalen over zijn tuin en planten bekend. In deze verhalen, vermeld in het tijdschrift Teysmannia, Batavia 1893, met redacteur H.J. Wigman hortulanus ‘s Lands Plantentuin, werd beschreven dat in de tuin van  Lie Tjoe Hong behalve vele Bonsaiboompjes ook  bloeiende Oncidium orchideeën waren te zien. Het is bijzonder dat reeds in 1893 Oncidium orchideeën in Nederlands Indië waren geïmporteerd. Lie Tjoe Hong was dus mogelijk het eerste familielid dat orchideeën kweekte ( zie Familie documenten op deze site).

Mijn grootmoeder van vaderszijde  Lie Tien Nio, had net als bij haar vader Lie Tjoe Hong bonsai boompjes en orchideeën in haar tuin van Parapatan Oost 40 te Batavia en haar landhuis te Tjijoeroeg.

         
plant   plant  

Mijn grootmoeder van moederszijde, Han Tek Nio, had ook orchideeën en een paar bonsai boompjes in haar tuin te Konigsplein Oost 13 te Batavia en Djalan Teuku Umar 13 te Djakarta.
Ook haar broer Han Khing Bie had orchideeën op zijn landgoed te Gaboes en in zijn tuin te Djalan Teuku Umar 11.
In 1930 won hij zelfs een prijs met zijn Orchideeën inzending volgens de historische kranten.

Mijn moeder  en tenslotte ikzelf hadden planten en orchideeën zowel in onze tuin te Teuku Umar 13 en op latere adressen in Nederland.
Planten hebben, sinds ik me bewust werd van mijn omgeving, mijn interesse gehad. De grote stimulator daarbij was mijn oma Han Tek Nio.

         

De orchideeën en andere planten van Mah Tjitjoeroeg en Kong Gaboes

De broers Kan Hok Hoei en Han Khing Bie bewoonden tezamen de villa Parapatan Oost 40 v/h 25. De vrouw van Kan Hok Hoei, meer bekend onder de naam Hok Hoei Kan (H.H. Kan), was Lie Tien Nio. Deze Lie Tien Nio had een landgoed Tjitjoeroeg daarom is ze in de familie bekend onder de naam Mah Tjitjoeroeg. Han Khing Bie had als oudste zoon het landgoed Gaboes van zijn vader Han Oen Lee geërfd. Hij is in de familie bekend als Kong Gaboes maar ook als orchidee oom.

De planten sierden de tuinen van de villa’s en landgoederen, maar werden vaak getoond in rijen van potten net als bij de vader van Lie Tien Nio, Lie Tjoe Hong,  zoals beschreven door H.J. Wigman.

plant  
         
 
     
 
     
 
Orchideeën hangen opgebonden op “pakkies” (Diksonia) plankjes of worden op speciale rekken ten toon gesteld.
 
     
 
 
De orchideeën werden in een soort kas gekweekt, in plaats van glas bestond het dak en de zijmuren uit latjes die het zonlicht filtreerden.
     
 
         

Cattleya’s en Laeliocattleya’s

         
   
    Cattleya Mantini  
       
     
 
Cattleya Enid Enstra + Vandopsis Lowii   Laeliacattleya Deckla
Catltleya Fabrie x L.C Leiminova
         
 
 
             
Cattleya Triana var. Flambeam Laeliocattleya Acii (Mendelev x Tenetra)   Cattleya Labiata
             
 
        Cypripedium Traestans
             
 
         
Dendrobium soorten        
             
 
 
Dendrobium Veratrifolia  
     
    Dendrobium Pirardie
             
 
Vanda (Euanthe) Sanderiana   Vanda Sumatrana
             
 
     
Vanda Diari   Vanda Tricolor
     
 
     
    spinorchidee
     
 
     
    Dendrobium Crumenatum (Duifjes Orchidee)
     
 
     
Coelogyne    
     
 
     
Bulbofilum Maerobulbrium + Dendrobium Stratiotes   De Phalennopsis Amabilis planten kwamen direct uit het wild in omgeving van Tjitjoeroeg
     
     
 
     
    Dendrobium Undulatum
     
 
   
 
   
  Van Han Khing Bie werd vermeld in de Indische Courant van 4-9-1931 dat hij deelnam aan een orchideeen tentoonstelling op de Pasar-Gambir.
     
     

Planten en Orchideeen van oma Han Tek Nio

   
         
Oma Han Tek Nio had in haar tuin te Djakarta Djalan Teuku Umar 13 nuttige planten en bomen en orchideeen en een paar bonsai potten. Ze vertelde me dat de orchideeen voornamelijk kwamen van Mah Tjitjoeroeg en Han Khing Bie haar broer. In de Chinese potten op het platje onder andere Kingkiet bonsai boompje met rode besjes die dan gesuikerd op het voorouderaltaar werd geserveerd. Op de foto’s tussen bamboe latten aan de rand van het grasveld een heg van Vanda Teres variëteit Magrit Maron. Deze planten hadden het gehele jaar bloemen zodat op het voorouderaltaar altijd bloemen uit de tuin aanwezig waren.
         
  Foto hiernaast mijn ouders voor een Gardenia struik. Ernaast zijn potten met Vanda Teres variëteit Alba, en Dendrobium soorten.

Van de nuttige planten waren belangrijk de manga en citroen bomen en singkong (cassave) en kruiden struiken zoals: geelwortel (Kunjit, Curcuma), gember, tumbu lawak, kemangie.
 
Later toen mijn vader was ontslagen werden de singkong planten uitgebreid en werd ook knoflook en tjabe (rode peper) en andere eetbare planten aangeplant.
         
  In de voortuin was een Nangka boom. De vruchten werden geruild tegen voedsel of andere vruchten zoals Serikaja (custardappel, annona familie) voor de Tuhan Allah (Sam Kai) sembajang.
Behalve verschillende Vanda Teres en Dendrobium soorten ook aard-orchideeën in potten (foto links)
         
Oma was dol op planten met geurende bloemen. Zo waren in de rand van het perk in de voortuin Sedap Malam planten, een bolgewas met toortsen van wit geurende bloemen die alleen in de avond geurde. Ook in de voortuin een Tjempaka putih boom (met wit geurende bloemen) en een Kenanga (ylang ylang) boom. In grote potten waren twee soorten Melatti ,de enkel- en de dubbelbladige soort. Twee soorten Katja Piring (Gardenia) struiken. Ook een Stephanotis haag op een horizontaal hek met eronder hangend Phalenopsis Amabilis op blokjes pakies (Diksonia). Oma had ook bonsai boompjes met geurende bloemen die we later in het zomer paleis te Beijing (China) zagen.
 
 

Planten van mijn moeder en mijzelf

De planten die we op Teuku Umar 13 paviljoen hadden waren voornamelijk stekjes van oma Han Tek Nio zoals Phalenopsis Amabilis, Vanda Teres en dendrobium soorten.
         
   
         
  Koningin van de nacht
     
Ook planten zoals de Koningin van de nacht
     
 
     
In Rijswijk (Nederland) hadden we planten die door mijn zus Wan Tjing uit Indonesië waren opgezonden zoals een Cattleya’s
     
cattleya   cattleya
     
     

Planten in Berkel

   
In ons huis te Berkel hadden we verschillende planten die als zaad of stek waren verkregen.
     
Ginkgo
     
Zo was het Aad, de buurman op de volkstuin van mijn schoonmoeder, gelukt om uit pitten van de Ginkgo Biloba, die we hadden meegenomen van de Emei Shan in de provincie Fukien (China), een Ginkgo boompje te laten groeien. Ook hadden we van Acer zaad uit het zomerpaleis (Beijing) een Acer boompje kunnen kweken. Uit zaad meegenomen van een andere reis groeien nu verscheidene zijdeplanten (Asclepias syriaca) in onze tuin. Elk jaar tijdens de winter sterven deze planten af maar in het voorjaar komen ze weer boven de grond.
     
zolderraam   orgidee
     
Op zolder bij het raam op het zuiden was een plank vol met bakken orchideeën. Tegenwoordig door ziekte konden deze planten niet meer goed worden onderhouden, daarom zijn voornamelijk de botanische orchideeën gedoneerd aan de Orchideeën Vereniging Kring Groot Rotterdam.
Wel hebben we nog steeds een verzameling Hoya’s:
Deze Hoya’s zijn zowel de populaire planten zoals Hoya Carnosa, als ook Hoya Kerry en Hoya Red button.
     
hoya red button    
     
Nummularis
     
Hoya Nummularis    
     
Hoya
     
Hoya ausralis
 
Hoya Australis
 

Planten in de tuin

   
         
   
         
         
         
         
 
         

Kamerplanten en kuipplanten

       
         
 
 
         
         
De kuipplanten staan in de tuin en worden in de winter naar binnengehaald. Meestal bloeit de Koningin van nacht met 1 a 2 bloemen per jaar. In 2018 echter, blijkbaar door de lang hete zomer kwamen er wel 20 bloemen achtereen. Ook de Rhipsalis, Tillandsia en de lidcactus bloeiden in 2018 uitbundig.
     
 
         
     
         
         

Slotbemerking

       
Het kweken van botanische orchideeën is moeilijk door de vereiste luchtvochtigheid en temperatuur. Daarom hebben we op dit ogenblik alleen de populaire orchideeën die gekocht kunnen worden in de plantencentra.
         
   
         
   
         
Een groot probleem zijn de luizen (wolluis, dopluis, schildluis, bladluis, witte vlieg). Nu het gebruik van anti-luizenmiddelen beperkt is omdat ze de bijengemeenschap vernietigen (imidacloprid) is het werkelijk de grote vraag hoe nu de luizen te bestrijden. Menig orchidee en kamerplant zijn reeds te gronde gegaan door deze luizenplaag.
         

Berkel, januari 2019
S.Y. Kan

       
terug naar begin